شخصيت على ارجمند و گرانقدر است . آن‌سان كه سخت و يا ناممكن مىنمايد كه بتوان با اطالهء كلام و يا ژرف‌نگرى و باريك‌انديشى بسيار ، بر بلنداى شخصيت او دست يافت . هر قدر كه انسان بخواهد در اين عرصه كوشش كند . درماندگى و ناتوانى بر او چيره مىشود . مؤلف نيز در قصيدهء علويه خود كه افزون از سيصد بيت با مطلع زير است ، بر اين نكته اشاره كرده مىگويد : صفات على ( ع ) را نمىتوان جمع‌آورى كرد / و در شمارش آنها كاغذ و مركب تمام مىشود اما نمىتوان به بهانهء سختى اين امر ، از بيان آنچه در خور توان ماست چشم پوشيد . در كتاب مناقب از قول نظام آمده است : سخن گفتن دربارهء على ( ع ) براى هر گوينده‌اى دشوار است . چرا كه اگر حق او را به درستى ادا كند غلو كرده ، و اگر از آنچه سزاوار اوست فروگذار كند ، بدى كرده و انتخاب راه سوم براى توصيف شخصيت على ( ع ) به جز براى كسانى كه در مسائل دينى حاذق و ماهرند ، بر ديگران بسيار ظريف و دشوار مىنمايد . دانش على ( ع ) اگر در دانش و آگاهى او نظرى بيفكنيم ، وى را دانشمندى متألّه خواهيم ديد كه در ميان مردم فرياد مىزند : « پيش از آنكه مرا از دست بدهيد مشكلات خود را از من بپرسيد . » چه كسى را مىتوان سراغ كرد كه بر بالاى منبر و در برابر ديدگان هزاران تن ، دهان به گفتن چنين سخنى بگشايد و بيم آن نداشته باشد كه اگر كسى پرسش كرد نتواند پاسخ آن را بگويد و در مقابل مردم شرمنده و خجل شود ؟ كسى جرئت بازگفتن چنين سخنى را ندارد ، مگر آنكس كه بر نفس خويش اعتماد و جواب هر پرسشى را كه از او مىشود در آستين داشته باشد . آيا اين دانش و آگاهى او تنها در يكى از علوم يا در چند علم منحصر است ؟ آيا بدون آنكه مؤيد به تأييد الهى بوده و به خود كاملا مطمئن باشد مىتواند جسارت مطرح كردن اين ادعا را داشته باشد ؟ درجايىكه اين سخن عنوان مىشود عقل در احاطهء كامل نسبت به پرسشها ، ناتوان و ضعيف است . با اين وصف از آن حضرت پرسشهايى مىشود و ايشان بر روى همان منبر پاسخ آنها را باز مىگويد . از وى دربارهء مسافت ميان مشرق و مغرب مىپرسند و او پاسخ مىدهد كه اين مسافت برابر با مسيرى است كه خورشيد آن را در يك روز مىپيمايد . اين پاسخى استوار و قانع‌كننده و بهترين جوابى است كه در چنين مقامى داده شده است . همچنين از آن حضرت دربارهء فاصلهء ميان حق و باطل پرسيده‌اند و وى فرمود : فاصلهء ميان حق و باطل چهار انگشت است . حق آن است كه بگويى به چشم خود ديدم و باطل آن است كه بگويى به گوش خود شنيدم .